Afscheidsinterview: Collega Arjan Guijt (Vwvw) gaat met pensioen

Arjan Guijt, sectorverantwoordelijke en adviseur werkgeverszaken voor de Vereniging werken voor Waterschappen, neemt eind van dit jaar afscheid. Als hij voor het interview klaar gaat zitten, zit hij eigenlijk nog met zijn lunch in zijn hoofd. “De boterhammetjes zijn binnen”, zegt hij lachend. Het is een klein alledaags moment, maar precies zo begint een gesprek dat veel groter zal worden dan een terugblik op functies, jaartallen en werkgevers. Want wie ruim 46 jaar werkt, neemt niet alleen afscheid van een baan. Dan neem je ook afscheid van ritme, van collega’s, van mails, dossiers, overleggen, vanzelfsprekende contacten en van een wereld waarin je jarenlang van betekenis bent geweest.

Het interview is bedoeld als terugblik. Maar al snel wordt het meer dan dat. Het wordt een portret van iemand die nooit een carrièreplan had, maar wel steeds de juiste mensen tegenkwam. Iemand die begon in de olie, terechtkwam in het water en daar, bijna ongemerkt, verliefd op werd. Iemand die rustig kan luisteren, graag uitzoekt hoe iets zit en intussen zonder plankenkoorts als Tina Turner of KISS-frontman op het podium blijkt te kunnen staan.

“Ik ben van de olie in het water gegaan.”

Daarmee vat Arjan aan het eind van het gesprek zijn loopbaan zelf misschien wel het mooist samen. Letterlijk, omdat hij in 1980 begon bij Esso. Figuurlijk, omdat water uiteindelijk de sector werd waarin hij het grootste deel van zijn werkzame leven doorbracht. En actueel, omdat water volgens hem meer dan ooit een strategische vraag wordt voor Nederland en de wereld.
 

Een 20-jarige Katwijker bij Esso

Arjans loopbaan begint op 14 juli 1980 bij Esso Nederland in Den Haag. Hij is twintig jaar, komt uit Katwijk en heeft net zijn opleiding afgerond. Helemaal vanzelf gaat dat niet, want Esso stelt één duidelijke voorwaarde: hij mag komen werken, maar dan moet hij wel eerst zijn diploma halen.

“Dat werd keurig afgerond met een 8 voor statistiek. Dat zal ik nooit vergeten.”

Bij Esso maakt hij kennis met een grote, strak georganiseerde Amerikaanse bedrijfscultuur. Wie binnenkomt, gaat aan het werk. Helder, efficiënt, direct. De grote gebouwen aan de Utrechtsebaan in Den Haag staan hem nog helder voor de geest. In de kelder zitten pons-typistes kaarten te verwerken voor onder meer facturatie. Het is een wereld die inmiddels ver weg lijkt. Een wereld van formulieren, kaarten, bussen naar Den Haag en functies met namen als “klerk 1”.

Wanneer Exxon besluit de activiteiten van Nederland, België en Luxemburg samen te brengen in Breda, staat Arjan voor een keuze. Gaat hij als “rechtgeaarde Katwijker” mee naar Brabant, of zoekt hij iets anders? Hij is inmiddels vader geworden, heeft verantwoordelijkheid voor een gezin en wil blijven werken. Het antwoord komt via een nieuwe kans dichter bij huis.
 

De eerste werkdag die begon met koffie

Op 1 juli 1986 begint Arjan bij Hoogheemraadschap van Rijnland. Niet als salarisadministrateur met jarenlange ervaring, maar als iemand die in cijfers en processen thuis is en het vak al doende leert. Het contrast met Esso kan bijna niet groter zijn.

“Ik kwam binnen en vroeg waar mijn werkplek was. Maar eerst moest ik gaan zitten. Ze gingen iedere ochtend eerst rustig koffie drinken en bijpraten. Dat was ik bij Esso totaal niet gewend.”

Die eerste werkdag zegt veel over de cultuur waarin hij terechtkomt. Rijnland zit op dat moment nog in verschillende historische panden in de Leidse binnenstad. P&O zit samen met invordering in een apart gebouw. De kamers zijn hoog, de trappen monumentaal en tussen de middag wandelt collega Daan Bavelaar, een echte Leidenaar, met hem langs de hofjes van de stad. Naar Esso ging Arjan met de bus. Naar Leiden gaat hij dagelijks op de fiets, door weer en wind. “Fantastisch”, noemt hij dat achteraf. Goed voor de gezondheid en goed om het hoofd leeg te maken.

Hij blijft uiteindelijk 22 jaar bij Rijnland. Dat had hij op die eerste ochtend met koffie nooit kunnen bedenken.

“Ik heb nooit een carrièrepad voor me gehad. Ik had een prima baan, leuke collega’s, een goede werkomgeving en het was dichtbij huis. Dat was allemaal helemaal prima.”
 

“Jij moet dit vak gaan doen”

Arjan begint op de salarisadministratie, maar twee personeelsconsulenten zien al snel iets anders in hem. Zij merken dat hij makkelijk contact maakt, open vragen stelt, verantwoordelijkheid neemt en belangstelling heeft voor de mensen achter de formulieren en cijfers.

“Jij bent hier echt het type voor. Jij moet dit vak gaan doen.”

Zelf ziet hij dat eerst helemaal niet. Wat hij doet, vindt hij leuk genoeg. Maar wanneer de twee consulenten kort na elkaar vertrekken, belandt hij ineens midden in het personeelswerk. Eerst als assistent-personeelsconsulent, daarna als personeelsconsulent. Het is wennen, maar het blijkt ook een beslissende stap.

“Dat is een sprong in het diepe geweest die me ontzettend veel goed heeft gedaan.”

Hij volgt avondopleidingen, brengt praktijkcases in, leert van docenten en medestudenten en ontdekt gaandeweg waar zijn kracht ligt. Niet in de cijfers, zegt hij zelf, al kon hij daar prima mee omgaan. Zijn kracht zit in het gesprek. In doorvragen. In zoeken naar wat iemand nodig heeft en hoe organisatie en medewerker samen verder kunnen.

“Het gaat niet om mij. Het gaat om de persoon met wie ik in gesprek ben.”
 

Van verlegen jongen naar vertrouwde gesprekspartner

Wie Arjan alleen kent als rustige, ervaren adviseur, zal misschien verrast zijn door wat hij over zichzelf vertelt. Als kind was hij verlegen. Echt verlegen.

“Als we vroeger naar mijn oma gingen en het huis zat vol, dan zat ik de hele middag in de gang.”

Zijn werk verandert dat. Of beter gezegd: de mensen in zijn werk veranderen dat. Hij leert omgaan met medewerkers op gemalen en zuiveringen, met teamleiders, directeuren, bestuurders, vakbonden en collega’s. Hij leert dat ieder gesprek iets anders vraagt. En hij leert ook dat je niet altijd meteen hoeft te reageren.

“Ik had altijd de neiging om in een stilte te springen. Later leerde ik dat je die stilte gewoon mag laten vallen.”

Die rust wordt later iets wat anderen in hem herkennen. Niet haantje de voorste, wel goed luisterend. Niet direct oordelend, wel scherp wanneer het nodig is. Zelf noemt hij respect en verantwoordelijkheid als kernwoorden. Je moet mensen respecteren, zegt hij, maar je moet ook je verantwoordelijkheid nemen als het moment daarom vraagt.
 

Werken voor een dijkgraaf met kopjes met gouden randjes

In zijn Rijnlandtijd maakt Arjan ook een wereld mee die inmiddels bijna niet meer bestaat. Een wereld waarin de geschiedenis van de waterschappen, adel en bestuur nog tastbaar aanwezig is. Zo ondersteunt hij dijkgraaf ir. E.H. baron van Tuyll van Serooskerken bij overleg met vakbonden en medezeggenschap.

Hij herinnert zich een winterse middag in het Oude Rijnlandshuis. Buiten is het koud. Binnen ruikt hij de open haard al zodra hij het gebouw binnenkomt. De portier vraagt hem even plaats te nemen. Pas als hij “belet” krijgt, mag hij naar binnen. In de kamer van de dijkgraaf brandt de open haard. Het gebouw is antiek ingericht. Thee wordt geschonken uit kopjes met gouden randjes.

“Dat was echt een feodale sfeer.”

Hij vertelt het zonder spot, eerder met verwondering. Het is de charme van een tijd die voorbij is. Net als de jonkheer die persoonlijk zijn zorgverzekeringsdeclaraties kwam brengen, of de dijkgraaf die in een nieuw gebouw graag een hoge deur wilde. Zulke scènes geven zijn loopbaan kleur. Ze laten ook zien hoe sterk de wereld veranderde. De verhoudingen werden gelijkwaardiger. De afstand tussen bestuur en werkvloer kleiner. De waterschappen werden moderner, opener, meer maatschappelijk zichtbaar.
 

Verliefd op de waterschapssector

Toen Arjan bij Rijnland begon, was dat niet uit een bestaande liefde voor waterschappen. Die liefde ontstond later. Niet achter een bureau, maar buiten. Tussen de mensen van de buitendienst. Bij de gemalen, zuiveringen, peilbesluiten, zoet-zoutvraagstukken en de technische processen die het waterbeheer elke dag draaiend houden.

“Die techniek was prachtig. Die innovaties ook. Maar vooral de mensen maakten indruk. Trotse mensen die echt voor de zaak gingen.”

Die trots wordt aanstekelijk. Zo aanstekelijk zelfs dat Arjan tijdens sollicitatiegesprekken soms veel te lang vertelt wat een waterschap allemaal doet.

“Op een gegeven moment zat ik bijna een half uur te vertellen wat zo’n waterschap nou allemaal wel niet doet.”

Iemand zegt hem uiteindelijk dat het wat korter moet, omdat er ook nog een gesprek met de kandidaat gevoerd moet worden. Arjan kan er nu om lachen. Maar het verhaal zegt veel. Hij wil dat mensen snappen waar ze gaan werken. Dat ze niet alleen kiezen voor een functie, maar ook begrijpen wat de sector betekent.

“Ik vind het de mooiste sector van Nederland.”
 

Fusies, werkgroepen en de kunst van samenbrengen

Bij Rijnland maakt Arjan grote veranderingen mee. Eén daarvan is de fusie rond 2005, waarbij verschillende waterschappen en onderdelen bij elkaar worden gebracht. Hij trekt die fusie niet zelf, benadrukt hij, maar is er wel nauw bij betrokken. In werkgroepen, gesprekken en processen komt alles samen: mensen, functies, organisatieculturen, juridische structuren, werkprocessen en verwachtingen.

“Dat was inspannend, maar ook heel mooi. Je komt ineens in contact met mensen uit kleinere waterschappen, ieder met hun eigen manier van doen.”

Wat hem daarin aanspreekt, is precies wat hem vaker energie geeft: beweging krijgen in ingewikkelde situaties. Niet door over te nemen, maar door mee te denken. Niet door alleen naar regels te kijken, maar door te zoeken naar een logische volgende stap waar organisatie én medewerker mee verder kunnen.

“Hoe kunnen we samen een oplossing vinden? Daar krijg ik energie van.”
 

Van Rijnland naar de Unie van Waterschappen

Na 22 jaar Rijnland komt opnieuw een onverwachte wending. Binnen Rijnland staat een reorganisatie op stapel. HR wordt anders ingericht en Arjan vraagt zich af of de nieuwe structuur nog wel bij hem past. Precies op dat moment neemt Cathelijn Peters van de Unie van Waterschappen contact met hem op. Er is veel werk rond arbeidsvoorwaarden en rechtspositie. Of hij tijdelijk wil helpen.

Dat tijdelijke wordt al snel structureel. Vanaf 1 maart 2008 wordt hij gedetacheerd. Eigenlijk zou dat tot 1 maart 2009 duren, maar al snel vraagt de Unie of hij in dienst wil komen. Per 1 januari 2009 maakt hij de overstap definitief.

Bij de Unie verandert zijn blikveld. Waar hij bij Rijnland vooral voor één organisatie werkte, werkt hij nu voor de hele sector. Hij krijgt te maken met de 21 waterschappen, met Binnenlandse Zaken, met IPO, VNG en landelijke overlegtafels. Politieke ambtsdragers, integriteit, arbeidsvoorwaarden en cao’s worden belangrijke thema’s.

“Ik kwam van een lokaal overleg bij Rijnland naar een situatie waarin ik ineens aan de cao-tafel zat. In één keer ging het over de hele sector.”

Ook hier spelen mensen weer een grote rol. Reinier Rutjens, met wie het direct klikt. Gerard de Koe en Cathelijn Peters. Later Ingrid Blom en Rianne Becht. Sommige mensen kent hij al uit eerdere fases van zijn loopbaan. De waterwereld blijkt groot, maar ook klein genoeg om elkaar opnieuw tegen te komen.
 

Een sector die leerde naar buiten kijken

Volgens Arjan is één van de grootste veranderingen in de waterschapswereld dat de sector veel meer is gaan samenwerken en communiceren. Lange tijd waren waterschappen vooral naar binnen gericht. Als de dijken veilig waren, het water werd gezuiverd en het peil voor boeren en tuinbouw goed stond, dan was het goed.

Dat veranderde toen de positie van waterschappen politiek ter discussie kwam. Waarom drie decentrale overheden? Waarom niet twee of één? Voor de waterschappen voelde dat als een wake-upcall.

“Toen zijn ze met z’n 21en als kikkers in dat bootje gaan zitten en hebben ze gezegd: nu gaan we laten zien wat we doen.”

Die omslag leidde volgens Arjan tot meer eendracht, meer zichtbaarheid en meer bewustzijn van de maatschappelijke waarde van het waterschapswerk. Hij ziet het als een belangrijk moment in de moderne geschiedenis van de sector.
 

Van ponskaarten naar duurzaamheid

De veranderingen die Arjan meemaakte, zijn enorm. Hij begon in een tijd van ponskaarten, formulieren en handmatige mutaties voor salarisverwerking. Later kwam het eerste pc-privéproject. Hij wist toen niet goed wat hij met zo’n computer moest. Inmiddels is het nauwelijks voorstelbaar dat werk ooit zonder digitale middelen gebeurde.

“Als ik kijk wat we tegenwoordig doen, dan is dat gigantisch veel.”

Maar techniek is niet de enige verandering. Ook duurzaamheid werd een steeds belangrijker thema. Waar dat vroeger nauwelijks een rol speelde, is het nu onmisbaar in het denken van waterschappen. De sector innoveert, werkt aan zuiveringen van de toekomst en denkt na over water vasthouden, hergebruik en de kwaliteit van oppervlaktewater.

Ook medewerkers veranderden. Waar mensen vroeger vooral een baan zochten, kijken jonge professionals nu veel vaker naar de betekenis van hun werk. Wat doet een waterschap? Waar draag ik aan bij? Hoe maak ik de wereld een beetje beter? Arjan ziet dat als een positieve ontwikkeling, maar geeft jonge mensen ook iets mee.

“Volg je carrière wel, maar plan hem niet helemaal.”
 

Een sollicitatiegesprek om nooit te vergeten

Geen loopbaan zonder missers. Arjan vertelt er zelf openhartig over. In zijn periode als waarnemend hoofd voert hij een sollicitatiegesprek met een kandidaat die vertelt dat ze op vakantie parachute heeft gesprongen. Arjan, zittend aan een grote tafel, denkt iets te zien en vraagt: “Kan dat dan in jouw toestand?” Er blijkt helemaal geen sprake van een 'toestand'.

“Ik heb daarna nooit meer zo’n opmerking gemaakt.”

Hij kan er nu om lachen. De relatie is overigens goed gebleven, vertelt hij. Juist zulke anekdotes maken het gesprek menselijk. Ze laten iemand zien die geleerd heeft van wat goed ging, maar ook van wat misging.
 

De rustige adviseur met een KISS-verleden

Wie Arjan niet goed kent, kan hem soms gereserveerd vinden. Zelf herkent hij dat. Hij kijkt eerst de kat uit de boom. Hij wil iemand leren kennen voordat hij echt loskomt. Maar wie hem alleen als rustige adviseur kent, kent niet het hele verhaal.

Want tijdens personeelsfeesten stond Arjan zonder moeite op het podium. Eén keer als Tina Turner, inclusief hoge hakken, panty, kort rokje en haar. Een andere keer als leadzanger van KISS, samen met onder anderen Jeroen Haan, later dijkgraaf van HDSR en voorzitter van de Unie van Waterschappen.

“Ik heb geen plankenkoorts. Dat vind ik echt leuk.”
 

Niets anders doen

Als hij terugkijkt en de vraag krijgt wat hij anders zou doen als hij opnieuw mocht beginnen, antwoordt hij direct: niets.

“Ik vind het mooi dat mijn werkzame leven via toevalligheden aan elkaar hangt.”

Hij heeft nooit een strak plan nodig gehad. Geen einddoel dat hem frustreerde. Geen functieladder waar hij koste wat kost op wilde klimmen. Hij deed zijn werk, nam kansen aan, ontwikkelde zich en bleef in beweging. Dat bracht hem van Esso naar Rijnland, van Rijnland naar de Unie van Waterschappen en uiteindelijk met het werk mee naar WENB en Vwvw.

Daar kijkt hij tevreden op terug. Hij is nooit werkloos geweest, nooit langdurig ziek en heeft het werk bijna altijd met plezier gedaan. Niet omdat alles altijd makkelijk was, maar omdat het klopte.
 

Wat werkgevers volgens hem moeten vasthouden

Als adviseur werkgeverszaken kijkt Arjan ook vooruit. Voor werkgevers ziet hij één grote uitdaging: betrokken medewerkers behouden. Niet alleen personeel vasthouden, maar medewerkers die echt verbonden zijn met het werk, de organisatie en de maatschappelijke opdracht.

“Niet het behouden van werknemers, maar het behouden van betrokken werknemers.”

Geld is belangrijk, zegt hij, maar het moet niet de enige drijfveer zijn. Werkgevers moeten ontdekken wat mensen beweegt. Ze moeten eerlijk zijn over mogelijkheden en onmogelijkheden. Als er geen formatie is voor een extra functie, zeg dat dan. Ga het gesprek aan. Houd mensen niet vast met valse verwachtingen.
 

Rust in het hoofd

Waar hij straks het meest naar uitkijkt? Rust. Niet meer elke dag nadenken over lastige en minder lastige vragen. Niet meer tien tot twintig mails per dag beantwoorden. Niet meer steeds schakelen tussen kwesties, mensen, belangen en deadlines.

“Ik denk dat het wat rustiger in mijn hoofd wordt.”

Die rust maakt ruimte voor Ellen, de kinderen, kleinkinderen, broers en zussen. Voor het huishouden op een doordeweekse dag. Voor een ander ritme. En misschien ook voor gewoon een ijsje op een warme middag.

Wat hij gaat missen, weet hij ook meteen.

“Mijn collega’s natuurlijk. De gesprekken, het gedoe, de dingetjes met collega’s. En ik ga de sector missen. Ik blijf het een unieke sector vinden.”
 

Van olie naar water, van werk naar betekenis

Aan het einde van het gesprek komt Arjan terug op dat ene beeld: van olie naar water. Hij begon in een sector die decennialang het gesprek over energie en economie bepaalde. Hij neemt afscheid in een tijd waarin water steeds nadrukkelijker een strategische grondstof wordt. Voor oppervlaktewater, voor drinkwater, voor landbouw, natuur en internationale verhoudingen.

“Er worden straks misschien geen oorlogen meer gevoerd over olie, maar over water.”

Hij hoopt natuurlijk dat het niet zover komt. Maar hij gelooft wel dat de urgentie rondom water verder zal toenemen. Juist daarom voelt zijn loopbaan achteraf bijna symbolisch. Van Esso naar waterschappen. Van olie naar water. Van een industrie van de twintigste eeuw naar een vraagstuk dat de eenentwintigste eeuw steeds sterker zal bepalen.
 

"Wees lief voor elkaar"

Wat blijft er over na 46 jaar werken? Niet alleen dossiers, cao’s, overlegtafels of organisaties. Vooral mensen. Relaties. Gesprekken. Kleine momenten. Lessen die eenvoudig klinken, maar in de praktijk allesbepalend zijn.

Als Arjan één boodschap mag achterlaten, hoeft hij niet lang na te denken.

“Wees lief voor elkaar. Geef elkaar de ruimte. Wees respectvol naar elkaar.”

Hij noemt het zelf plat en niet hoogdravend. Maar juist daarom is het sterk. Het is geen managementtaal, geen formele afscheidszin en geen ingewikkelde wijsheid. Het is precies wat hij in zijn loopbaan belangrijk is gaan vinden.

“Iedereen heeft zijn eigen beweegredenen waarom hij dingen doet zoals hij ze doet. Ga daar het gesprek over aan.”
 

Hoe hij herinnerd wil worden

Tot slot deelt Arjan hoe hij wil dat collega’s zich hem herinneren. Zijn antwoord is bescheiden, bijna vanzelfsprekend.

“Als een prettige collega om mee samen te werken. Om leuke dingen mee te doen. Om gesprekken mee te voeren. Gewoon, een leuke collega.”

Dat zoveel mensen zich al hebben aangemeld voor zijn afscheid, raakt hem zichtbaar. Namen uit verschillende fases van zijn loopbaan komen voorbij. Mensen van BZK, oud-collega’s, bekende gezichten uit het netwerk. Veel mee samengewerkt, vaak fijn mee samengewerkt, en ze zijn er.

Misschien is dat uiteindelijk de mooiste samenvatting van een loopbaan. Niet dat alles gepland was. Niet dat elke stap vooraf bedacht was. Maar dat je onderweg mensen hebt ontmoet die nog één keer willen komen luisteren, lachen, herinneren en afscheid nemen.

Van olie naar water. Van Katwijk naar Den Haag en Leiden. Van salarisadministratie naar werkgeverszaken. Van verlegen jongen in de gang naar vertrouwde gesprekspartner aan cao-tafels. En altijd, door alles heen, die ene constante: aandacht voor mensen.

Dat is wat blijft.